Το Cooling Havens είναι ένα ευρωπαϊκό έργο αστικής καινοτομίας που μετατρέπει επιλεγμένους δημόσιους χώρους της Αθήνας σε πιο δροσερά, πράσινα και ανθεκτικά σημεία για τις γειτονιές της.
Απαντώντας στις αυξανόμενες θερμοκρασίες, την περιορισμένη παρουσία πρασίνου και την απουσία επιφανειακού νερού από την πόλη, το έργο συνδυάζει λύσεις βασισμένες στη φύση, βιώσιμη διαχείριση του νερού και ψηφιακές τεχνολογίες. Βρόχινο και ανακτημένο νερό αξιοποιούνται για την υποστήριξη νέων μπλε και πράσινων υποδομών, ενώ αισθητήρες παρακολουθούν την επίδρασή τους στο μικροκλίμα και παρέχουν δεδομένα για την αξιολόγηση και τη βελτίωσή τους.
Παράλληλα, κάτοικοι, σχολεία, επαγγελματίες, επιστήμονες και φορείς της πόλης συμμετέχουν μέσα από δράσεις συνδιαμόρφωσης, εκπαίδευσης και πολιτισμού. Με αυτόν τον τρόπο, το Cooling Havens δεν δημιουργεί μόνο νέα σημεία δροσιάς, αλλά δοκιμάζει ένα ολοκληρωμένο μοντέλο για μια πιο ανθεκτική, συμμετοχική και υδατικά υπεύθυνη πόλη.
Το έργο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Αστική Πρωτοβουλία (EUI) με 4,99 εκ. € από το ΕΤΠΑ (80%), σε συνολικό προϋπολογισμό 6,25 εκ. € και διάρκεια 48 μήνες (12/2024 – 05/2028).
Επικεφαλής αστική αρχή είναι ο Δήμος Αθηναίων, ο οποίος συνεργάζεται με 10 εταίρους από δημόσιους φορείς, πανεπιστήμια, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και επιχειρήσεις της πόλης καθώς και με 3 ευρωπαϊκές πόλεις μεταφοράς γνώσης.
5 Σημεία δροσισμού που αξιοποιούν το νερό θα δημιουργηθούν σε κεντρικές γειτονιές της Αθήνας, προσφέροντας άμεση ανακούφιση από τις υψηλές θερμοκρασίες και ενισχύοντας τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα της πόλης.
Οι παρεμβάσεις θα προσθέσουν πάνω από 8.000 m² νέων έργων βασισμένων στο νερό και το πράσινο και στοχεύουν σε μείωση περίπου 2 - 5 °C στη θερμοκρασία του μικροκλίματος τις ημέρες καύσωνα.
Πέρα από τις υποδομές, το έργο καλλιεργεί μια νέα κουλτούρα νερού: μέσα από σχολεία, εκπαιδευτικά εργαστήρια, καλλιτεχνικές εγκαταστάσεις και την δημόσια ανοιχτή πύλη διαθεσης Δεδομένων (Open Data Portal), που συνδέει τη δροσιά με την καθημερινή ζωή και τον σχεδιασμό του δημόσιου χώρου.
Το έργο συγχρηματοδοτείται από την European Urban Initiative (EUI) με 4,99 εκ. € από το ΕΤΠΑ (80 %) σε συνολικό προϋπολογισμό 6,25 εκ. € και διάρκεια 48 μήνες (12/2024 – 05/2028).
Επικεφαλής αστική αρχή είναι ο Δήμος Αθηναίων, με την Αναπτυξιακή Αθήνας Α.Ε. (Develop Athens S.A.) να αναλαμβάνει την οικονομική διαχείριση και τις επικοινωνιακές δράσεις, στο πλαίσιο μιας κοινοπραξίας 14 εταίρων από δημόσιους φορείς, πανεπιστήμια, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και επιχειρήσεις της πόλης.
Το Cooling Havens φέρνει πίσω το νερό και το πράσινο στην Αθήνα, επαναπροσδιορίζοντας τον τρόπο με τον οποίο η πόλη αντιμετωπίζει τη ζέστη, διαχειρίζεται τους φυσικούς της πόρους και σχεδιάζει τους δημόσιους χώρους της.
Το όραμα του έργου είναι μια Αθήνα με πιο δροσερές, πράσινες και ανθεκτικές γειτονιές, όπου όλοι οι κάτοικοι —και ιδιαίτερα όσοι είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης— έχουν πρόσβαση σε ποιοτικούς δημόσιους χώρους δροσιάς.
Σε αυτή την πόλη, το νερό δεν αντιμετωπίζεται ως ένας αόρατος ή ανεξάντλητος πόρος, αλλά ως βασικό στοιχείο του αστικού τοπίου και της καθημερινής ζωής. Η φύση, η τεχνολογία, η επιστημονική γνώση και η εμπειρία των κατοίκων συνδέονται, ώστε οι παρεμβάσεις να μπορούν να εξελίσσονται, να επεκτείνονται και να αποτελέσουν μέρος ενός νέου τρόπου σχεδιασμού της Αθήνας.
Η καινοτομία του Cooling Havens δεν βρίσκεται σε μία μεμονωμένη τεχνολογία ή παρέμβαση, αλλά στον τρόπο με τον οποίο το νερό, η φύση, τα δεδομένα και η συμμετοχή συνδέονται σε ένα ενιαίο σύστημα αστικής προσαρμογής.
Τα Σημεία Δροσιάς δεν σχεδιάζονται απλώς ως τεχνικές υποδομές. Λειτουργούν ως ζωντανοί δημόσιοι χώροι που συγκρατούν και αξιοποιούν το νερό, υποστηρίζουν τη βλάστηση και τον φυσικό δροσισμό, παρακολουθούν τις περιβαλλοντικές συνθήκες και παράγουν γνώση για την πόλη.
Μια ολοκληρωμένη μορφή καινοτομίας
Το Cooling Havens συνδέει τρεις διαστάσεις που συνήθως αντιμετωπίζονται χωριστά:
Αυτός ο συνδυασμός μετατρέπει τις επιμέρους παρεμβάσεις σε ένα ολοκληρωμένο μοντέλο, σχεδιασμένο ώστε να δοκιμαστεί στην Αθήνα, να εξελιχθεί μέσα από πραγματικά δεδομένα και να προσαρμοστεί σε διαφορετικά αστικά περιβάλλοντα.
Σε κάθε περιοχή εξετάζονται οι διαθέσιμες πηγές, όπως το βρόχινο και άλλο μη πόσιμο νερό, ώστε να επιλέγεται η κατάλληλη λύση για τις ανάγκες και τα χαρακτηριστικά του χώρου.
Κήποι βροχής, βιοτάφροι, διαπερατές επιφάνειες και φυτεμένες ζώνες συγκρατούν το νερό, διευκολύνουν τη φυσική απορρόφησή του και υποστηρίζουν το έδαφος και τη βλάστηση.
Η ενίσχυση της βλάστησης, της σκίασης και της υγρασίας του εδάφους ενεργοποιεί φυσικούς μηχανισμούς δροσισμού και βελτιώνει τη θερμική άνεση στον δημόσιο χώρο.
Πέντε μετεωρολογικοί σταθμοί με αισθητήρες θα παρακολουθούν τις συνθήκες του μικροκλίματος και την απόδοση των παρεμβάσεων. Τα δεδομένα θα υποστηρίζουν την επιστημονική αξιολόγηση και τον τεκμηριωμένο σχεδιασμό της πόλης.
Τα αποτελέσματα δεν περιορίζονται σε τεχνικές μετρήσεις. Μέσα από ανοιχτά δεδομένα, εκπαιδευτικές δράσεις, ψηφιακές αφηγήσεις και καλλιτεχνικές εφαρμογές, γίνονται περισσότερο προσιτά και κατανοητά στους κατοίκους.
Η επιστημονική αξιολόγηση και η εμπειρία των χρηστών αξιοποιούνται για τη βελτίωση των παρεμβάσεων και την προσαρμογή της προσέγγισης σε άλλες γειτονιές και ευρωπαϊκές πόλεις.
Στον πυρήνα του Cooling Havens βρίσκονται πέντε μόνιμες παρεμβάσεις και δύο κινητοί σταθμοί δροσισμού σε διαφορετικές γειτονιές της Αθήνας. Κάθε παρέμβαση προσαρμόζεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και στις ανάγκες της περιοχής, αξιοποιώντας το νερό, τη φύτευση και λύσεις βασισμένες στη φύση. Μαζί διαμορφώνουν ένα ευέλικτο δίκτυο πιο δροσερών, πράσινων και ανθεκτικών δημόσιων χώρων, συμβάλλοντας στη βελτίωση του μικροκλίματος και της καθημερινής εμπειρίας των κατοίκων.
Το Cooling Havens συνδυάζει τις φυσικές και ψηφιακές παρεμβάσεις με ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα συμμετοχής και μάθησης. Οι νέες υποδομές δεν λειτουργούν απομονωμένα: μετατρέπονται σε χώρους εκπαίδευσης, συνδιαμόρφωσης, παραγωγής γνώσης και δημιουργικής έκφρασης γύρω από το νερό, το κλίμα και τον δημόσιο χώρο.
Εκπαιδευτικές διαδρομές, βιωματικές δραστηριότητες και ψηφιακές αφηγήσεις συνδέουν τη σύγχρονη διαχείριση του νερού με την ιστορία, τη μνήμη και την καθημερινή ζωή της Αθήνας.
Εργαστήρια και διαδικασίες συνδιαμόρφωσης δίνουν στους κατοίκους τη δυνατότητα να εκφράσουν τις ανάγκες τους και να συμβάλουν στον σχεδιασμό των παρεμβάσεων στις γειτονιές τους.
Προγράμματα κατάρτισης δημιουργούν γνώσεις και επαγγελματικές δεξιότητες για τη λειτουργία και τη συντήρηση υποδομών που βασίζονται στο νερό και το πράσινο.
Τα στελέχη του Δήμου αποκτούν εξειδικευμένη γνώση για τη διαχείριση, την παρακολούθηση και τη μακροχρόνια φροντίδα των νέων υποδομών.
Πολίτες, ερευνητές και δημόσιοι φορείς αποκτούν πρόσβαση σε περιβαλλοντικές μετρήσεις και πληροφορίες, ώστε να κατανοούν την απόδοση των παρεμβάσεων και να αξιοποιούν τα δεδομένα για έρευνα και σχεδιασμό.
Καλλιτέχνες και επιστήμονες συνεργάζονται για να μετατρέψουν τα περιβαλλοντικά δεδομένα σε δημόσιες οπτικές και βιωματικές εμπειρίες, κάνοντας την επιστημονική γνώση περισσότερο προσιτή.
Μέσα από αυτή τη σύνδεση υποδομών, τεχνολογίας, εκπαίδευσης και συμμετοχής, τα Σημεία Δροσιάς λειτουργούν ως ζωντανά εργαστήρια αστικής ανθεκτικότητας. Δεν μεταβάλλουν μόνο τις περιβαλλοντικές συνθήκες, αλλά συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας νέας κουλτούρας υπεύθυνης χρήσης του νερού και συλλογικής φροντίδας του δημόσιου χώρου.
Το Cooling Havens επιδιώκει να δημιουργήσει ένα νέο μοντέλο αστικής προσαρμογής για την Αθήνα, στο οποίο το νερό, το πράσινο, η τεχνολογία και η συμμετοχή των πολιτών λειτουργούν συνδυαστικά. Στόχος δεν είναι μόνο η αναβάθμιση συγκεκριμένων δημόσιων χώρων, αλλά η ανάπτυξη λύσεων που μπορούν να παρακολουθούνται, να αξιολογούνται και να ενσωματώνονται σταδιακά στον ευρύτερο σχεδιασμό της πόλης.
Δημιουργία δημόσιων χώρων που προσφέρουν σκίαση, δροσιά και προστασία από τις υψηλές θερμοκρασίες, με ιδιαίτερη μέριμνα για τις πιο ευάλωτες ομάδες.
Αξιοποίηση του βρόχινου και ανακτημένου νερού για την άρδευση και τη λειτουργία των πράσινων υποδομών, περιορίζοντας την κατανάλωση πόσιμου νερού και ενισχύοντας την ανθεκτικότητα της πόλης.
Ενίσχυση της βλάστησης και δημιουργία μπλε και πράσινων υποδομών που βελτιώνουν το μικροκλίμα, συγκρατούν το νερό της βροχής και αναβαθμίζουν την καθημερινή εμπειρία των κατοίκων.
των βροχοπτώσεων μεγάλης έντασης
κατά τις ημέρες καύσωνα
Παρακολούθηση της θερμοκρασίας, της υγρασίας και της χρήσης του νερού μέσω αισθητήρων, ώστε η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων να αξιολογείται με μετρήσιμα στοιχεία και να υποστηρίζεται ο τεκμηριωμένος αστικός σχεδιασμός.
Συμμετοχή κατοίκων, σχολείων και τοπικών φορέων στον σχεδιασμό, την παρακολούθηση και τη φροντίδα των παρεμβάσεων, καλλιεργώντας μια νέα κουλτούρα γύρω από το νερό, το κλίμα και τον δημόσιο χώρο.
Ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου μοντέλου που θα μπορεί να αξιοποιηθεί και να προσαρμοστεί τόσο σε άλλες περιοχές της Αθήνας όσο και σε διαφορετικές ευρωπαϊκές πόλεις.
Το Cooling Havens υλοποιείται από μια διεπιστημονική κοινοπραξία δημόσιων φορέων, ερευνητικών ιδρυμάτων, οργανισμών ύδρευσης, γραφείων αρχιτεκτονικής τοπίου και φορέων με εξειδίκευση στην περιβαλλοντική εκπαίδευση, την πολιτιστική κληρονομιά και τη συμμετοχή των πολιτών.
Με Κύρια Αστική Αρχή και Συντονιστή τον Δήμο Αθηναίων, η κοινοπραξία περιλαμβάνει δέκα εταίρους υλοποίησης, οι οποίοι αναλαμβάνουν τις επιμέρους δράσεις του έργου. Οι συμμετέχοντες φορείς συνδυάζουν θεσμική εμπειρία, επιστημονική γνώση, τεχνική εξειδίκευση και ουσιαστική σύνδεση με τις τοπικές κοινότητες. Η συνεργασία τους καλύπτει ολόκληρη την πορεία του έργου: από τον σχεδιασμό και την κατασκευή των παρεμβάσεων έως την παρακολούθηση των αποτελεσμάτων, την εκπαίδευση και τη συμμετοχή των κατοίκων.
Οι πόλεις μεταφοράς τεχνογνωσίας
Στην κοινοπραξία συμμετέχουν επίσης τρεις ευρωπαϊκές πόλεις μεταφοράς τεχνογνωσίας:
Οι τρεις πόλεις παρακολουθούν την ανάπτυξη και την εφαρμογή του μοντέλου στην Αθήνα και εξετάζουν πώς οι αρχές, οι λύσεις και τα εργαλεία του Cooling Havens μπορούν να προσαρμοστούν στις δικές τους κλιματικές, κοινωνικές και χωρικές συνθήκες. Μέσα από την ανταλλαγή εμπειρίας και γνώσης, το έργο επιδιώκει να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός ευρύτερου ευρωπαϊκού προτύπου για πιο δροσερές, ανθεκτικές και υδατικά υπεύθυνες πόλεις.
Το Cooling Havens δεν περιορίζεται στην κατασκευή νέων υποδομών. Αντίθετα, προσελκύει και ενεργοποιεί ένα ιδιαίτερα ευρύ και ποικιλόμορφο σύνολο ενδιαφερόμενων ομάδων, διασφαλίζοντας ότι κάθε στάδιο του έργου – από τον σχεδιασμό μέχρι τη λειτουργία και τη μεταφορά τεχνογνωσίας – στηρίζεται σε συλλογική γνώση, ουσιαστική συμμετοχή και ευρεία κοινωνική αποδοχή. Έτσι, δημιουργείται ένα δίκτυο συνεργασίας γύρω από τις γειτονιές της Αθήνας, φέρνοντας μαζί κατοίκους, δημόσιους φορείς, επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, επαγγελματίες και ανθρώπους του πολιτισμού.
Κάθε ομάδα συμμετέχει με διαφορετικό τρόπο: εκφράζει ανάγκες, συνεισφέρει γνώση, συνδιαμορφώνει λύσεις, αξιοποιεί τα δεδομένα ή συμβάλλει στη μακροχρόνια λειτουργία και φροντίδα των παρεμβάσεων.
Συμμετέχουν ενεργά στη διαβούλευση και διαμορφώνουν παρεμβάσεις με κοινωνική αποδοχή.
Ενισχύουν τη γνώση και προωθούν την εκπαίδευση για τη βιωσιμότητα.
Διασφαλίζουν τον συντονισμό και τη συμμόρφωση με τις δημόσιες πολιτικές.
Συμβάλλουν στον σχεδιασμό και στην τεχνική τεκμηρίωση για τις υποδομές.
Ενισχύουν τη συμμετοχή και προωθούν δράσεις πολιτιστικής ενημέρωσης.
Οι κάτοικοι των περιοχών παρέμβασης μεταφέρουν την καθημερινή εμπειρία της γειτονιάς και συμμετέχουν στην αξιολόγηση και τη συνδιαμόρφωση των δημόσιων χώρων. Οι ανάγκες και οι προτάσεις τους βοηθούν ώστε οι παρεμβάσεις να ανταποκρίνονται στις πραγματικές συνθήκες και ανάγκες κάθε περιοχής.
Άνθρωποι που εκτίθενται περισσότερο στη θερμική καταπόνηση βρίσκονται στο επίκεντρο του σχεδιασμού. Η προσβασιμότητα, η ασφάλεια, η σκίαση, η δυνατότητα ανάπαυσης και η ισότιμη χρήση των σημείων δροσισμού αντιμετωπίζονται ως βασικές προϋποθέσεις και όχι ως συμπληρωματικά χαρακτηριστικά.
Μαθητές, εκπαιδευτικοί και νέοι συμμετέχουν σε βιωματικές δραστηριότητες γύρω από το νερό, το κλίμα και την αστική ανθεκτικότητα. Μέσα από τη Σχολή Νερού Αθήνας, η γνώση συνδέεται με την παρατήρηση της πόλης και την καθημερινή περιβαλλοντική πρακτική.
Ερευνητές, αρχιτέκτονες τοπίου, πολεοδόμοι, μηχανικοί και ειδικοί στη διαχείριση του πρασίνου, του νερού και έξυπνων αισθητήρων συμβάλλουν στον σχεδιασμό, την τεχνική τεκμηρίωση και την αξιολόγηση των λύσεων. Τα δεδομένα του έργου δημιουργούν παράλληλα ένα πεδίο έρευνας και ανταλλαγής γνώσης.
Υπηρεσίες του Δήμου, στελέχη της τοπικής αυτοδιοίκησης και φορείς χάραξης πολιτικής συμμετέχουν στη λειτουργία, την παρακολούθηση και τη μελλοντική αξιοποίηση των αποτελεσμάτων. Στόχος είναι οι δοκιμασμένες πρακτικές να μπορούν να ενσωματωθούν στον ευρύτερο αστικό σχεδιασμό.
Καλλιτέχνες, δημιουργοί και πολιτιστικοί οργανισμοί μετατρέπουν τα περιβαλλοντικά δεδομένα, τις μνήμες και τις ιστορίες του νερού σε έργα και δημόσιες εμπειρίες. Παράλληλα, συμβάλλουν στην ανάδειξη της ιστορικής και πολιτιστικής σχέσης της Αθήνας με το νερό, μέσα από τη συλλογή τοπικών ιστοριών, μύθων, μνημών και προφορικών μαρτυριών. Με αυτόν τον τρόπο, μετατρέπουν τα περιβαλλοντικά δεδομένα και τις αφηγήσεις των γειτονιών σε ψηφιακό περιεχόμενο, καλλιτεχνικά έργα και δημόσιες εμπειρίες, κάνοντας τη γνώση και την επιστημονική πληροφορία πιο προσιτή, ενισχύοντας τη σύνδεση των κατοίκων με τις παρεμβάσεις και τον τόπο τους.
Εργαζόμενοι στη φροντίδα του πρασίνου, τη συντήρηση εγκαταστάσεων και τη διαχείριση δημόσιων χώρων αποκτούν νέες γνώσεις γύρω από τις μπλε και πράσινες υποδομές. Η κατάρτιση συμβάλλει στη διατήρηση των παρεμβάσεων μετά την ολοκλήρωση του έργου.
Η συμμετοχή στο Cooling Havens δεν περιορίζεται στην ενημέρωση. Το οικοσύστημα του έργου ενεργοποιείται σε ολόκληρη την πορεία του:
Ακρόαση αναγκών → Συνδιαμόρφωση → Εφαρμογή → Παρακολούθηση → Φροντίδα και διάδοση
Μέσα από διαβουλεύσεις, εργαστήρια, εκπαιδευτικές δράσεις, ανοικτά δεδομένα και δημόσιες πολιτιστικές παρεμβάσεις, διαφορετικές ομάδες αποκτούν ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση μιας νέας σχέσης ανάμεσα στην πόλη, το πράσινο, το νερό και το κλίμα.
Ενημερώσου για τις επόμενες δράσεις και ανακάλυψε πώς μπορείς να συμμετάσχεις στο Cooling Havens, να μοιραστείς τις εμπειρίες και τις ιδέες σου και να συμβάλεις στη δημιουργία πιο δροσερών και ανθεκτικών γειτονιών.
Το Cooling Havens συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Αστική Πρωτοβουλία (European Urban Initiative – EUI), η οποία υποστηρίζει τις πόλεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην ανάπτυξη, τη δοκιμή και τη διάδοση καινοτόμων λύσεων για τις σύγχρονες αστικές προκλήσεις.
Μέσα από το σκέλος Innovative Actions, η Αθήνα λειτουργεί ως πεδίο εφαρμογής ενός νέου μοντέλου αστικής προσαρμογής που συνδέει το νερό, τη φύση, την τεχνολογία και τη συμμετοχή των πολιτών. Οι λύσεις του έργου δοκιμάζονται σε πραγματικές συνθήκες, παρακολουθούνται με μετρήσιμα δεδομένα και αξιολογούνται ως προς την αποτελεσματικότητα και τη δυνατότητα ευρύτερης εφαρμογής τους.
Για την καλύτερη δυνατή εμπειρία χρήσης, χρησιμοποιούμε τεχνολογίες όπως τα cookies για την αποθήκευση και/ή πρόσβαση σε πληροφορίες της συσκευής. Η συγκατάθεση σε αυτές τις τεχνολογίες μας επιτρέπει να επεξεργαζόμαστε δεδομένα, όπως η συμπεριφορά περιήγησης ή μοναδικά αναγνωριστικά σε αυτόν τον ιστότοπο. Η μη συγκατάθεση ή η ανάκληση της συγκατάθεσης μπορεί να επηρεάσει αρνητικά ορισμένες λειτουργίες και δυνατότητες.