Επισκόπηση
Το Cooling Havens είναι ένα ευρωπαϊκό έργο αστικής καινοτομίας που μετατρέπει επιλεγμένους δημόσιους χώρους της Αθήνας σε πιο δροσερά, πράσινα και ανθεκτικά σημεία για τις γειτονιές της.
Απαντώντας στις αυξανόμενες θερμοκρασίες, την περιορισμένη παρουσία πρασίνου και την απουσία επιφανειακού νερού από την πόλη, το έργο συνδυάζει λύσεις βασισμένες στη φύση, βιώσιμη διαχείριση του νερού και ψηφιακές τεχνολογίες. Βρόχινο και ανακτημένο νερό αξιοποιούνται για την υποστήριξη νέων μπλε και πράσινων υποδομών, ενώ αισθητήρες παρακολουθούν την επίδρασή τους στο μικροκλίμα και παρέχουν δεδομένα για την αξιολόγηση και τη βελτίωσή τους.
Κεντρικό στοιχείο του έργου αποτελεί η ενεργή συμμετοχή των πολιτών. Μέσω διαβουλεύσεων, εργαστηρίων και διαδικασιών συλλογής ανατροφοδότησης, οι κάτοικοι συνδιαμορφώνουν τον σχεδιασμό των παρεμβάσεων, μοιράζονται τις δικές τους ιστορίες και ανάγκες και συμβάλλουν στη δημιουργία γειτονιών που ανταποκρίνονται στις πραγματικές προκλήσεις της καθημερινότητας.
Το Cooling Havens εφαρμόζει τεχνολογίες όπως συστήματα ανάκτησης νερού για άρδευση, συλλογή και αξιοποίηση νερού βροχής, μικρές υδάτινες υποδομές δροσισμού και πράσινες διαδρομές σκίασης, εισάγοντας ένα σύγχρονο μοντέλο αστικής ανθεκτικότητας.
Με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη συνεργασία επιστημονικών, δημοτικών και κοινωνικών φορέων, το έργο δημιουργεί ένα νέο πρότυπο για το πώς μπορούμε να επανασχεδιάσουμε τις πόλεις μας, τοποθετώντας στο κέντρο τον άνθρωπο, το νερό και τη φύση.
Λίγα λόγια για το έργο
Το έργο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Αστική Πρωτοβουλία (EUI) με 4,99 εκ. € από το ΕΤΠΑ (80%), σε συνολικό προϋπολογισμό 6,25 εκ. € και διάρκεια 48 μήνες (12/2024 – 05/2028).
Επικεφαλής αστική αρχή είναι ο Δήμος Αθηναίων, ο οποίος συνεργάζεται με 10 εταίρους από δημόσιους φορείς, πανεπιστήμια, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και επιχειρήσεις της πόλης καθώς και με 3 ευρωπαϊκές πόλεις μεταφοράς γνώσης.
5 Σημεία δροσισμού που αξιοποιούν το νερό θα δημιουργηθούν σε κεντρικές γειτονιές της Αθήνας, προσφέροντας άμεση ανακούφιση από τις υψηλές θερμοκρασίες και ενισχύοντας τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα της πόλης.
Οι παρεμβάσεις θα προσθέσουν πάνω από 8.000 m² νέων έργων βασισμένων στο νερό και το πράσινο και στοχεύουν σε μείωση περίπου 2 - 5 °C στη θερμοκρασία του μικροκλίματος τις ημέρες καύσωνα.
Πέρα από τις υποδομές, το έργο καλλιεργεί μια νέα κουλτούρα νερού: μέσα από σχολεία, εκπαιδευτικά εργαστήρια, καλλιτεχνικές εγκαταστάσεις και την δημόσια ανοιχτή πύλη διαθεσης Δεδομένων (Open Data Portal), που συνδέει τη δροσιά με την καθημερινή ζωή και τον σχεδιασμό του δημόσιου χώρου.
Το έργο συγχρηματοδοτείται από την European Urban Initiative (EUI) με 4,99 εκ. € από το ΕΤΠΑ (80 %) σε συνολικό προϋπολογισμό 6,25 εκ. € και διάρκεια 48 μήνες (12/2024 – 05/2028).
Επικεφαλής αστική αρχή είναι ο Δήμος Αθηναίων, με την Αναπτυξιακή Αθήνας Α.Ε. (Develop Athens S.A.) να αναλαμβάνει την οικονομική διαχείριση και τις επικοινωνιακές δράσεις, στο πλαίσιο μιας κοινοπραξίας 14 εταίρων από δημόσιους φορείς, πανεπιστήμια, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και επιχειρήσεις της πόλης.
Το όραμα
Μια πόλη που αξιοποιεί το νερό για να γίνει πιο δροσερή, πιο πράσινη και πιο ανθεκτική.
Το Cooling Havens φέρνει πίσω το νερό και το πράσινο στην Αθήνα, επαναπροσδιορίζοντας τον τρόπο με τον οποίο η πόλη αντιμετωπίζει τη ζέστη, διαχειρίζεται τους φυσικούς της πόρους και σχεδιάζει τους δημόσιους χώρους της.
Το όραμα του έργου είναι μια Αθήνα με πιο δροσερές, πράσινες και ανθεκτικές γειτονιές, όπου όλοι οι κάτοικοι —και ιδιαίτερα όσοι είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης— έχουν πρόσβαση σε ποιοτικούς δημόσιους χώρους δροσιάς.
Σε αυτή την πόλη, το νερό δεν αντιμετωπίζεται ως ένας αόρατος ή ανεξάντλητος πόρος, αλλά ως βασικό στοιχείο του αστικού τοπίου και της καθημερινής ζωής. Η φύση, η τεχνολογία, η επιστημονική γνώση και η εμπειρία των κατοίκων συνδέονται, ώστε οι παρεμβάσεις να μπορούν να εξελίσσονται, να επεκτείνονται και να αποτελέσουν μέρος ενός νέου τρόπου σχεδιασμού της Αθήνας.
Η Καινοτομία
Το νερό αξιοποιείται τοπικά
Σε κάθε περιοχή εξετάζονται οι διαθέσιμες πηγές, όπως το βρόχινο και άλλο μη πόσιμο νερό, ώστε να επιλέγεται η κατάλληλη λύση για τις ανάγκες και τα χαρακτηριστικά του χώρου.
Ο δημόσιος χώρος συνεργάζεται με τη φύση
Κήποι βροχής, βιοτάφροι, διαπερατές επιφάνειες και φυτεμένες ζώνες συγκρατούν το νερό, διευκολύνουν τη φυσική απορρόφησή του και υποστηρίζουν το έδαφος και τη βλάστηση.
Το νερό και το πράσινο δημιουργούν δροσιά
Η ενίσχυση της βλάστησης, της σκίασης και της υγρασίας του εδάφους ενεργοποιεί φυσικούς μηχανισμούς δροσισμού και βελτιώνει τη θερμική άνεση στον δημόσιο χώρο.
Τα δεδομένα μετατρέπονται σε γνώση και εμπειρία
Τα αποτελέσματα δεν περιορίζονται σε τεχνικές μετρήσεις. Μέσα από ανοιχτά δεδομένα, εκπαιδευτικές δράσεις, ψηφιακές αφηγήσεις και καλλιτεχνικές εφαρμογές, γίνονται περισσότερο προσιτά και κατανοητά στους κατοίκους.
Η γνώση επιστρέφει στην πόλη
Η επιστημονική αξιολόγηση και η εμπειρία των χρηστών αξιοποιούνται για τη βελτίωση των παρεμβάσεων και την προσαρμογή της προσέγγισης σε άλλες γειτονιές και ευρωπαϊκές πόλεις.
Η καινοτομία του Cooling Havens δεν βρίσκεται σε μία μεμονωμένη τεχνολογία ή παρέμβαση, αλλά στον τρόπο με τον οποίο το νερό, η φύση, τα δεδομένα και η συμμετοχή συνδέονται σε ένα ενιαίο σύστημα αστικής προσαρμογής.
Τα Σημεία Δροσιάς δεν σχεδιάζονται απλώς ως τεχνικές υποδομές. Λειτουργούν ως ζωντανοί δημόσιοι χώροι που συγκρατούν και αξιοποιούν το νερό, υποστηρίζουν τη βλάστηση και τον φυσικό δροσισμό, παρακολουθούν τις περιβαλλοντικές συνθήκες και παράγουν γνώση για την πόλη.
Μια ολοκληρωμένη μορφή καινοτομίας
Το Cooling Havens συνδέει τρεις διαστάσεις που συνήθως αντιμετωπίζονται χωριστά:
- Περιβαλλοντική καινοτομία: νερό, πράσινο και λύσεις βασισμένες στη φύση.
- Ψηφιακή καινοτομία: παρακολούθηση, αξιολόγηση και ανοικτά δεδομένα.
- Κοινωνική καινοτομία: συμμετοχή, εκπαίδευση, πολιτιστική δημιουργία και κοινή φροντίδα του δημόσιου χώρου..
Αυτός ο συνδυασμός μετατρέπει τις επιμέρους παρεμβάσεις σε ένα ολοκληρωμένο μοντέλο, σχεδιασμένο ώστε να δοκιμαστεί στην Αθήνα, να εξελιχθεί μέσα από πραγματικά δεδομένα και να προσαρμοστεί σε διαφορετικά αστικά περιβάλλοντα.
Η λύση
Το Cooling Havens συνδυάζει τις φυσικές και ψηφιακές παρεμβάσεις με ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα συμμετοχής και μάθησης. Οι νέες υποδομές δεν λειτουργούν απομονωμένα: μετατρέπονται σε χώρους εκπαίδευσης, συνδιαμόρφωσης, παραγωγής γνώσης και δημιουργικής έκφρασης γύρω από το νερό, το κλίμα και τον δημόσιο χώρο.
Σχολή Νερού της Αθήνας & Ψηφιακό Εργαστήριο Μνήμης Νερού
Εκπαιδευτικές διαδρομές, βιωματικές δραστηριότητες και ψηφιακές αφηγήσεις συνδέουν τη σύγχρονη διαχείριση του νερού με την ιστορία, τη μνήμη και την καθημερινή ζωή της Αθήνας.
Κέντρα Συμμετοχής Πολιτών
Εργαστήρια και διαδικασίες συνδιαμόρφωσης δίνουν στους κατοίκους τη δυνατότητα να εκφράσουν τις ανάγκες τους και να συμβάλουν στον σχεδιασμό των παρεμβάσεων στις γειτονιές τους.
Πράσινες δεξιότητες και θέσεις εργασίας
Προγράμματα κατάρτισης δημιουργούν γνώσεις και επαγγελματικές δεξιότητες για τη λειτουργία και τη συντήρηση υποδομών που βασίζονται στο νερό και το πράσινο.
Εκπαίδευση Στελεχών Δήμου
Τα στελέχη του Δήμου αποκτούν εξειδικευμένη γνώση για τη διαχείριση, την παρακολούθηση και τη μακροχρόνια φροντίδα των νέων υποδομών.
Ανοικτό Εργαστήριο Δημόσιων Δεδομένων
Πολίτες, ερευνητές και δημόσιοι φορείς αποκτούν πρόσβαση σε περιβαλλοντικές μετρήσεις και πληροφορίες, ώστε να κατανοούν την απόδοση των παρεμβάσεων και να αξιοποιούν τα δεδομένα για έρευνα και σχεδιασμό.
Δεδομένα και τέχνη
Καλλιτέχνες και επιστήμονες συνεργάζονται για να μετατρέψουν τα περιβαλλοντικά δεδομένα σε δημόσιες οπτικές και βιωματικές εμπειρίες, κάνοντας την επιστημονική γνώση περισσότερο προσιτή.
Μέσα από αυτή τη σύνδεση υποδομών, τεχνολογίας, εκπαίδευσης και συμμετοχής, τα Σημεία Δροσιάς λειτουργούν ως ζωντανά εργαστήρια αστικής ανθεκτικότητας. Δεν μεταβάλλουν μόνο τις περιβαλλοντικές συνθήκες, αλλά συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας νέας κουλτούρας υπεύθυνης χρήσης του νερού και συλλογικής φροντίδας του δημόσιου χώρου.
Στόχοι & Αντίκτυπος
Το Cooling Havens επιδιώκει να δημιουργήσει ένα νέο μοντέλο αστικής προσαρμογής για την Αθήνα, στο οποίο το νερό, το πράσινο, η τεχνολογία και η συμμετοχή των πολιτών λειτουργούν συνδυαστικά. Στόχος δεν είναι μόνο η αναβάθμιση συγκεκριμένων δημόσιων χώρων, αλλά η ανάπτυξη λύσεων που μπορούν να παρακολουθούνται, να αξιολογούνται και να ενσωματώνονται σταδιακά στον ευρύτερο σχεδιασμό της πόλης.
Οι βασικοί στόχοι
Πιο δροσερές και ανθεκτικές γειτονιές
Δημιουργία δημόσιων χώρων που προσφέρουν σκίαση, δροσιά και προστασία από τις υψηλές θερμοκρασίες, με ιδιαίτερη μέριμνα για τις πιο ευάλωτες ομάδες.
Βιώσιμη διαχείριση του νερού
Αξιοποίηση του βρόχινου και ανακτημένου νερού για την άρδευση και τη λειτουργία των πράσινων υποδομών, περιορίζοντας την κατανάλωση πόσιμου νερού και ενισχύοντας την ανθεκτικότητα της πόλης.
Περισσότερο πράσινο στον δημόσιο χώρο
Ενίσχυση της βλάστησης και δημιουργία μπλε και πράσινων υποδομών που βελτιώνουν το μικροκλίμα, συγκρατούν το νερό της βροχής και αναβαθμίζουν την καθημερινή εμπειρία των κατοίκων.
Αποφάσεις βασισμένες σε δεδομένα
Παρακολούθηση της θερμοκρασίας, της υγρασίας και της χρήσης του νερού μέσω αισθητήρων, ώστε η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων να αξιολογείται με μετρήσιμα στοιχεία και να υποστηρίζεται ο τεκμηριωμένος αστικός σχεδιασμός.
Ενεργές και ενημερωμένες κοινότητες
Συμμετοχή κατοίκων, σχολείων και τοπικών φορέων στον σχεδιασμό, την παρακολούθηση και τη φροντίδα των παρεμβάσεων, καλλιεργώντας μια νέα κουλτούρα γύρω από το νερό, το κλίμα και τον δημόσιο χώρο.
Γνώση που μπορεί να μεταφερθεί
Ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου μοντέλου που θα μπορεί να αξιοποιηθεί και να προσαρμοστεί τόσο σε άλλες περιοχές της Αθήνας όσο και σε διαφορετικές ευρωπαϊκές πόλεις.
Ο αναμενόμενος αντίκτυπος σε αριθμούς
5 σημεία δροσιάς
στις γειτονιές της Αθήνας
2–5°C χαμηλότερη τοπική θερμοκρασία
κατά τις ημέρες καύσωνα
40 άνεργοι
καταρτισμένοι σε πράσινες δεξιότητες
Περισσότερα από 8.000 m²
νέων και αναβαθμισμένων μπλε και πράσινων υποδομών
Περισσότεροι από 120 κάτοικοι
στις διαδικασίες συνδιαμόρφωσης
25 στελέχη του Δήμου
εκπαιδευμένα στη λειτουργία και τη συντήρηση των υποδομών
Πάνω από 70% συγκράτηση
των βροχοπτώσεων μεγάλης έντασης
10 νέες θέσεις πράσινης εργασίας
εκφρασμένες σε ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης
Από την παρέμβαση στη μακροχρόνια αλλαγή
Ο αντίκτυπος του Cooling Havens εκτείνεται πέρα από τη φυσική αναβάθμιση των χώρων. Το έργο επιδιώκει να αφήσει στην πόλη νέα εργαλεία σχεδιασμού, ανοιχτά δεδομένα, εξειδικευμένες δεξιότητες και ένα ενεργό δίκτυο ανθρώπων και φορέων που μπορούν να υποστηρίξουν τη συνέχιση και τη διεύρυνση των λύσεων μετά την ολοκλήρωσή του.
Λυκαβηττός
Χώρος πρασίνου Αγ. Λαύρας (Σταθμός ΗΣΑΠ), Άνω Πατήσια
Πλατεία Λακωνίας, Αμπελόκηποι
Πλατεία Ράμνες, Κολωνός / Μεταξουργείο
Πάρκο Αγ. Νικολάου Πευκακίων, Νεάπολη Εξαρχείων
Σημεία Αστικών Παρεμβάσεων με επίκεντρο το νερό
- Λυκαβηττός
- Χώρος πρασίνου Αγ. Λαύρας (Σταθμός ΗΣΑΠ), Α. Πατήσια
- Πλατεία Λακωνίας, Αμπελόκηποι
- Πλατεία Ράμνες, Κολωνός/Μεταξουργείο
- Πάρκο Αγ. Nικολάου Πευκακίων, Νεάπολη Εξαρχείων
Εκπαίδευση και συμμετοχή της Κοινότητας
- Κέντρα Διαβουλεύσεων & Εργαστήρια συν-διαμόρφωσης
- “Σχολή Νερού” & Ψηφιακό Εργαστήριο αφηγήσεων με θεμα το νερό
- Καλλιτεχνικές εγκαταστάσεις και δρώμενα
- Προγράμματα εκπαίδευσης για στελέχη Δήμου, ευπαθείς ομάδες και νέες θέσεις εργασίας
Συλλογή και επεξεργασία δεδομένων για χάραξη πολιτικής
- Έξυπνοι αισθητήρες περιβαλλοντικής παρακολούθησης
και μετεωρολογικοί σταθμοί - Εργαστήριο Οπτικοποίησης Δεδομένων για τη βιώσιμη διαχείριση του νερού
- Ψηφιακό Αντίγραφο
- Ανοιχτή Βάση Δεδομένων
Με αυτόν τον τρόπο, το Cooling Havens δεν εισάγει απλώς νέες υποδομές βασισμένες στο νερό και το πράσινο· χτίζει δίκτυα εμπιστοσύνης, ενισχύει την κοινωνική συνοχή και δημιουργεί μια νέα κουλτούρα υπεύθυνης χρήσης του νερού που ανήκει στους πολίτες.
Το Οικοσύστημα του Έργου
Το Cooling Havens δεν περιορίζεται στην κατασκευή νέων υποδομών. Αντίθετα, προσελκύει και ενεργοποιεί ένα ιδιαίτερα ευρύ και ποικιλόμορφο σύνολο ενδιαφερόμενων ομάδων, διασφαλίζοντας ότι κάθε στάδιο του έργου – από τον σχεδιασμό μέχρι τη λειτουργία και τη μεταφορά τεχνογνωσίας – στηρίζεται σε συλλογική γνώση, ουσιαστική συμμετοχή και ευρεία κοινωνική αποδοχή. Έτσι, δημιουργείται ένα δίκτυο συνεργασίας γύρω από τις γειτονιές της Αθήνας, φέρνοντας μαζί κατοίκους, δημόσιους φορείς, επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, επαγγελματίες και ανθρώπους του πολιτισμού.
Κάθε ομάδα συμμετέχει με διαφορετικό τρόπο: εκφράζει ανάγκες, συνεισφέρει γνώση, συνδιαμορφώνει λύσεις, αξιοποιεί τα δεδομένα ή συμβάλλει στη μακροχρόνια λειτουργία και φροντίδα των παρεμβάσεων.
Καλλιτεχνικοί φορείς
Ενισχύουν τη συμμετοχή και προωθούν δράσεις πολιτιστικής ενημέρωσης.
Κοινότητες και Ομάδες Τοπικού Ενδιαφέροντος
Συμμετέχουν ενεργά στη διαβούλευση και διαμορφώνουν παρεμβάσεις με κοινωνική αποδοχή.
Εκπαιδευτικοί Φορείς
Ενισχύουν τη γνώση και προωθούν την εκπαίδευση για τη βιωσιμότητα.
Θεσμικοί Φορείς
Διασφαλίζουν τον συντονισμό και τη συμμόρφωση με τις δημόσιες πολιτικές.
Τεχνικοί φορείς
Συμβάλλουν στον σχεδιασμό και στην τεχνική τεκμηρίωση για τις υποδομές.
Κάτοικοι & τοπικές κοινότητες
Συμμετοχή σε εργαστήρια σχεδιασμού, χρήση σταθμών δροσισμού, παροχή σχολίων
Ευάλωτες ομάδες
Άμεση πρόσβαση σε σημεία δροσισμού προτεραιότητα στην εκπαίδευση για πράσινες θέσεις εργασίας.
Δήμος Αθηναίων
Συντονιστής πολιτικών, ιδιοκτήτης και διαχειριστής των υποδομών.
Αναπτυξιακή Αθήνας Α.Ε. (Develop Athens)
Υπεύθυνη επικοινωνίας, διαχείρισης έργου και διοργάνωσης δράσεων συμμετοχής.
Ακαδημαϊκά Ιδρύματα & Ερευνητικά Κέντρα
(ΕΜΠ, ΕΚΠΑ, NTUA κ.ά.)
Τεχνικές μελέτες, αισθητήρες IoT, ανάλυση δεδομένων, αξιολόγηση αντίκτυπου.
ΜΚΟ & Κοινωνικοί φορείς
(ELLET κ.λπ.)
Εκπαιδευτικά προγράμματα, ευαισθητοποίηση και σύνδεση με σχολεία.
Καλλιτεχνική κοινότητα
Δημιουργία καλλιτεχνικών εγκαταστάσεων.
Επιχειρήσεις & start‑ups πράσινης τεχνολογίας
Παροχή εξοπλισμού, τεχνογνωσίας και υπηρεσιών.
Τουριστικός κλάδος & πολιτιστικοί οργανισμοί
Προώθηση βιώσιμων δρομολογίων, συνεργασία σε θεματικές εκδηλώσεις.
Πολιτικοί φορείς / Δήμοι‑μεταφοράς (Ροζελαρε, Βουδαπεστη, Σόφια)
Μεταφορά τεχνογνωσίας, δοκιμή επεκτασιμότητας και κοινή ανάπτυξη «Μοντέλο Καινοτόμου λύσης».
Μέσα Ενημέρωσης
Διάδοση αποτελεσμάτων και καλών πρακτικών.
Μηχανισμοί εμπλοκής: Παρατηρητήριο Stakeholder Engagement (Deliverable D 3.2.2), ανοικτά εργαστήρια